इजरायलको निर्णयप्रति अजरबैजान असन्तुष्ट

इजरायलले पहिलो विश्वयुद्धका क्रममा आर्मेनियालीमाथि भएको हत्यालाई नरसंहारका रूपमा मान्यता दिएपछि अजरबैजानले त्यसप्रति गम्भीर असन्तुष्टि जनाएको छ । टर्कीको निकट सहयोगी अजरबैजानले यो निर्णयले क्षेत्रीय मेलमिलाप र स्थायित्वमा नकारात्मक असर पार्न सक्ने चेतावनी दिएको छ । अजरबैजानको विदेश मन्त्रालयले जारी गरेको विज्ञप्तिमा इजरायलको निर्णयलाई गम्भीर चिन्ताको विषय भन्दै यसले विद्यमान विभाजनलाई अझ गहिरो बनाउन सक्ने उल्लेख गरेको छ । मन्त्रालयले इजरायली सरकारलाई उक्त निर्णय पुनर्विचार गर्न आग्रह गरेको छ ।

आर्मेनियाले सन् १९१५ देखि १९१७ सम्म ओटोमन साम्राज्यकालमा करिब १५ लाख आर्मेनियालीको मृत्यु भएको घटनालाई नरसंहारका रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता दिलाउन लामो समयदेखि प्रयास गर्दै आएको छ । टर्कीले भने उक्त आरोपलाई निरन्तर अस्वीकार गर्दै आएको छ । अङ्काराको भनाइमा प्रथम विश्वयुद्धका क्रममा आर्मेनियाली र तुर्क दुवै समुदायका मानिसहरू मारिएका थिए र मृत्यु हुनेको सङ्ख्या आर्मेनियाले दाबी गरेभन्दा कम रहेको छ । अमेरिका, फ्रान्स र जर्मनीसहित दुई दर्जनभन्दा बढी देशहरूले यस घटनालाई नरसंहारका रूपमा मान्यता दिइसकेका छन् ।

तर इजरायलले लामो समयसम्म यस्तो मान्यता दिनबाट जोगिँदै आएको थियो । यसको मुख्य कारण टर्कीसँगको रणनीतिक सम्बन्धलाई मानिएको थियो । गाजामा युद्ध सुरु भएयता टर्की र इजरायलबीचको सम्बन्ध चिसिएको छ । टर्कीले गाजामा इजरायलले नरसंहार गरेको आरोप लगाउँदै आएको छ भने इजरायलले ती आरोप अस्वीकार गरेको छ । विश्लेषकहरूले इजरायलको पछिल्लो निर्णयलाई टर्कीप्रति राजनीतिक सन्देशका रूपमा पनि हेरेका छन् । अजरबैजान र इजरायलबीच रक्षा तथा सुरक्षा क्षेत्रमा घनिष्ठ सहकार्य रहँदै आएको छ ।

यद्यपि अजरबैजानको सबैभन्दा निकट साझेदार टर्की भएकाले इजरायलको यो निर्णयले त्रिपक्षीय सम्बन्धमा असर पार्न सक्ने सङ्केत देखिएको छ । यसैबीच, दशकौँदेखि काराबाख क्षेत्रलाई लिएर विवादमा रहेका अजरबैजान र आर्मेनियाबीच पछिल्ला महिनाहरूमा तनाव कम हुँदै गएको छ । दुवै देशले विस्तृत शान्ति सम्झौताको दिशामा वार्ता अघि बढाइरहेका बेला इजरायलको यो निर्णयले क्षेत्रीय कूटनीतिमा नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ ।