शुक्लाफाँटामा पहिलोपटक ‘मदना चाँचर’ फेला: चरा संरक्षणमा नयाँ उत्साह

जैविक विविधताको भण्डार मानिने कञ्चनपुरस्थित शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जमा पहिलोपटक दुर्लभ पाहुनाका रूपमा ‘मदना चाँचर’ (Grey-winged Blackbird) चरा फेला परेको छ। विशेषगरी मध्यपहाडी र हिमाली वन क्षेत्रमा बसोबास गर्ने यो चरा तराईको समथर भूभागमा देखिएपछि संरक्षणकर्मी र विज्ञहरू उत्साहित भएका छन्।

कसरी भयो पहिचान?

नेपाल पन्छी संरक्षण सङ्घ (BCN) का वरिष्ठ चराविज्ञहरूको टोलीले निकुञ्जमा नियमित चरा अवलोकन गर्ने क्रममा यसलाई फेला पारेको हो। उक्त टोलीमा चराविज्ञहरू हिरूलाल डगौरा, दिलीप चन्द ठकुरी, सुमन चौधरी र डा. विकल्प पाण्डे सहभागी हुनुहुन्थ्यो।

मदना चाँचरका विशेषताहरू

• वैज्ञानिक नाम: टर्डस बुबुल ($Turdus$ $boulboul$)

• परिवार: थ्रस (चाँचर) परिवार।

• शारीरिक बनावट: यो चरा झण्डै २८ देखि २९ सेन्टिमिटर लामो हुन्छ।

• भाले र पोथीको भिन्नता: भाले चरा कालो रङको र पखेटामा खैरो दाग भएको हुन्छ भने पोथी चरा खैरो रङको हुन्छ। भालेको चुच्चो चम्किलो पहेँलो र पोथीको हल्का पहेँलो वा खैरो हुन्छ।

• बसोबास: सामान्यतया समुद्री सतहदेखि १८०० मिटर देखि २७०० मिटरको उचाइमा पाइने यो चरा जाडोयाममा अलि तल झर्ने गरे पनि तराईको समथर क्षेत्रमा देखिनुलाई ‘असामान्य’ मानिएको छ।

संरक्षणको दृष्टिले महत्त्व

अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ (IUCN) ले यसलाई विश्वस्तरमा ‘कम चिन्ताजनक’ श्रेणीमा राखेको भए तापनि शुक्लाफाँटाका लागि भने यो बिल्कुलै नयाँ प्रजाति हो। चराविज्ञ हिरूलाल डगौराका अनुसार, पहाडी क्षेत्रको यो चरा तराईमा देखिनुले जलवायु परिवर्तनको असर वा नयाँ बासस्थानको खोजीमध्ये कुन कारण हो भन्नेबारे थप अनुसन्धानको बाटो खोलेको छ।

“शुक्लाफाँटामा यो नयाँ पाहुनाको आगमनसँगै निकुञ्जमा पाइने चराहरूको सङ्ख्या मात्र बढेको छैन, यसले निकुञ्जलाई चरा अवलोकन र वैज्ञानिक अनुसन्धानको एउटा महत्वपूर्ण गन्तव्यका रूपमा समेत स्थापित गर्न मद्दत पुग्नेछ।” – हिरूलाल डगौरा, चराविज्ञ

यो नयाँ रेकर्डसँगै शुक्लाफाँटामा पाइने चराहरूको सूची अझ लामो बनेको छ, जसले गर्दा पर्या-पर्यटन र जैविक विविधता संरक्षणमा थप टेवा पुग्ने देखिएको छ।